Phân tích xu hướng xây dựng số hóa bảo tàng toàn cầu trong trạng thái bình thường mới của đại dịch

Tóm tắt : Xây dựng số hóa bảo tàng trở thành trạng thái bình thường mới trong thời kỳ hậu đại dịch

2022-08-03

I. Xây dựng số hóa bảo tàng trở thành trạng thái bình thường mới trong thời kỳ hậu đại dịch

1.Nhu cầu xây dựng số hóa bảo tàng gia tăng

“Kế hoạch 5 năm lần thứ 13”trong thời gian đó, trung bình cứ hai ngày nước ta lại có thêm một bảo tàng mới, trung bình cứ 25 vạn người thì có một bảo tàng. Tính đến cuối năm 2021, tổng số bảo tàng đã được đăng ký trên toàn quốc đạt 6183 cơ sở. Năm 2020, đại dịch COVID-19 bùng phát và lan rộng toàn cầu, dịch vụ không tiếp xúc và dịch vụ thông minh trở thành thuộc tính cơ bản của đời sống kinh tế, giáo dục văn hóa và quản lý xã hội, do đó việc truyền thông và phục vụ của bảo tàng cũng ngày càng chuyển sang trực tuyến. Trong bối cảnh dịch bệnh năm 2020, các bảo tàng phổ biến đóng cửa dài hạn, nhưng nước ta vẫn tổ chức hơn 2,9 vạn cuộc trưng bày triển lãm, hơn 22,5 vạn hoạt động giáo dục, đón tiếp 5,4 trăm triệu lượt khách tham quan, lượng khán giả trực tuyến lên tới hàng trăm triệu.

2020-2021，Hội đồng Bảo tàng Quốc tế(The International Council ofMuseums，gọi tắt làICOM)đã tiến hành3cuộc khảo sát toàn cầu về bảo tàng và đại dịch COVID-19, báo cáo trình bày diện mạo quốc tế và xu hướng cơ bản của các hoạt động số của bảo tàng trong gần hai năm qua.

2020năm3tháng, báo cáo "Khảo sát về bảo tàng, những người làm việc trong bảo tàng và đại dịch COVID-19" được công bố cho thấy, trên toàn cầu có 85000bảo tàng buộc phải đóng cửa không tiếp khách do ảnh hưởng của dịch bệnh, trong đó khoảng 13%bảo tàng có thể sẽ đóng cửa vĩnh viễn. Liên minh Bảo tàng Hoa Kỳ 2020năm7tháng công bố "Khảo sát toàn quốc về tác động của COVID-19đối với các bảo tàng Hoa Kỳ" tiết lộ rằng, do các vấn đề tài chính liên quan đến đại dịch COVID-19, một phần ba các tổ chức văn hóa và bảo tàng trên toàn nước Mỹ có thể sẽ đóng cửa vĩnh viễn.

2.Xu hướng quốc tế trong việc ứng dụng công nghệ số tại bảo tàng

2021năm5thángICOMDữ liệu từ cuộc khảo sát lần thứ ba cho thấy, các bảo tàng đã bắt đầu khám phá việc ứng dụng công nghệ số trong bối cảnh đại dịch“trạng thái bình thường mới”, các bảo tàng đã dần thiết lập các kênh truyền thông số khác nhau.

Thứ nhất, xét về tình hình điều chỉnh chiến lược liên quan đến số hóa bảo tàng. Trong các bảo tàng được khảo sát, 2020 năm 9 tháng đến 2021 năm 5 tháng, những thay đổi là: “xem xét lại chiến lược số hóa” từ 76.6% tăng lên 83.4%; “tăng nhân viên chuyên trách” từ 38.7% tăng lên 41.9%; “tăng ngân sách số hóa” từ 43.2% tăng lên 52.1%; “tăng nội dung dịch vụ số hóa” từ 74.8% tăng 78.6%; tăng cường đào tạo nhân viên từ 53.8% tăng lên 64.6%.

Thứ hai, xét từ góc độ đầu tư nguồn nhân lực liên quan đến hoạt động số hóa của bảo tàng. Đối với những bảo tàng có nhân viên số hóa toàn thời gian, 2020 năm 4 tháng, 9 tháng và 2021 năm 5 tháng, tỷ lệ lần lượt là 26.1%, 21.8% và 21.9%; đối với những bảo tàng có nhân viên số hóa bán thời gian, tỷ lệ tại ba thời điểm này lần lượt là 55.7%, 56.8%, 61.0%, trong chưa đầy một năm tỷ lệ này tăng dần; đối với những bảo tàng không có nhân viên số hóa chuyên trách, tỷ lệ tại ba thời điểm lần lượt là 18.3%, 21.5%, 17.1%. Từ dữ liệu có thể thấy xu hướng, tỷ lệ nhân viên làm công việc số hóa bán thời gian đang tăng lên, cho thấy sự phân bổ nguồn nhân lực của bảo tàng đang chuyển hướng sang truyền thông và hoạt động số hóa, trong khi tỷ lệ bảo tàng không có nhân viên số hóa chuyên trách nào đã giảm xuống.

Thứ ba, xét về tỷ lệ hoạt động truyền thông và số hóa trong tổng ngân sách của bảo tàng. Trong số các bảo tàng được khảo sát, những bảo tàng có ngân sách cho hoạt động truyền thông và số hóa vượt quá 10% tổng ngân sách, 2020 tháng 4, tháng 9 và tháng 2021 năm 5 có tỷ lệ lần lượt là 11,8%, 12,0%, 13,4%; những bảo tàng nằm trong khoảng 6%-10%, tỷ lệ tại ba thời điểm lần lượt là 11,0%, 14,9%, 15,6%; những bảo tàng nằm trong khoảng 1%-5%, tỷ lệ tại ba thời điểm lần lượt là 23,8%, 29,4%, 20,8%; những bảo tàng có mức dưới 1%, tỷ lệ tại ba thời điểm lần lượt là 17,8%, 19,7%, 24,2%. Có thể thấy, mặc dù bị ảnh hưởng bởi tình hình tài chính xấu đi, nhưng tỷ lệ ngân sách mà các bảo tàng dự định dành cho hoạt động số hóa và truyền thông đã tăng 6,2%.

Thứ tư, xét từ các hoạt động trực tuyến khác nhau của bảo tàng. Trong số các bảo tàng được khảo sát, các hoạt động trực tuyến khác nhau đã tăng lên so với trước dịch. Phân theo loại hoạt động: 2020年4月、2020年9月、2021年5月 tỷ lệ bộ sưu tập trực tuyến lần lượt là 18.0%、34%、32%;triển lãm trực tuyến lần lượt là 16.4%、16.1%、22.0%;tỷ lệ phát trực tiếp hoạt động lần lượt là 19.1%、21.8%、28.1%;tỷ lệ sử dụng mạng xã hội lần lượt là 47.5%、41.9%、53.4%。2021年5月, các bảo tàng bắt đầu hoạt động trực tuyến sau khi đóng cửa, tỷ lệ bộ sưu tập trực tuyến, triển lãm trực tuyến, phát trực tiếp hoạt động, sử dụng mạng xã hội lần lượt là 9.7%、17.4%、26.5%和3.8%。

Hình Dữ liệu chính từ cuộc khảo sát bảo tàng toàn cầu do ICOM thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 4 năm 2020 đến tháng 5 năm 2021.

 

II. Tính tất yếu của việc xây dựng số hóa từ góc nhìn song phương giữa bảo tàng và khán giả

Từ góc độ phục vụ khán giả của bảo tàng, các phương tiện công nghệ mới nổi có thể số hóa các hiện vật quý giá, thông qua thiết bị kỹ thuật số tái hiện chính xác hiện vật vào bối cảnh ảo hoặc thực, đồng thời còn có thể thực hiện tương tác trực tuyến và ngoại tuyến theo thời gian thực cho các nhóm đối tượng khác nhau.

Việc ứng dụng công nghệ số hóa như vậy trong lĩnh vực bảo tàng ở nước ta có thể truy nguyên về cuối những năm 20 thế kỷ 90, ví dụ, Bảo tàng Hà Nam và Bảo tàng Thượng Hải ngoài việc xây dựng trang web chính thức của bảo tàng, còn tiên phong thử nghiệm xử lý số hóa đối với các bộ sưu tập, giúp khán giả có thể xem trực tuyến thông tin bộ sưu tập và hình ảnh phẳng của bộ sưu tập của bảo tàng.

Bước vào thế kỷ 21, công nghệ số của bảo tàng dần chuyển từ sản phẩm trực tuyến đơn lẻ sang sản phẩm kết hợp trực tuyến và ngoại tuyến, các kịch bản sử dụng cụ thể bao gồm trưng bày triển lãm bảo tàng, giáo dục bảo tàng, dịch vụ bảo tàng và thiết kế sản phẩm văn hóa sáng tạo của bảo tàng, v.v., các công nghệ tiêu biểu bao gồm công nghệ quét ba chiều / in ba chiều, công nghệ thực tế ảo (VR)/ thực tế tăng cường (AR), công nghệ phát triển ứng dụng di động trên điện thoại, v.v.

Từ góc độ khán giả phản hồi lại bảo tàng, công nghệ số của bảo tàng cung cấp một lượng lớn dữ liệu phản hồi của khán giả và thông tin cá nhân hóa của người tham quan, từ đó mang lại cho bảo tàng cơ hội cung cấp dịch vụ hướng dẫn cá nhân hóa cho khán giả. Trong bối cảnh dữ liệu lớn, bảo tàng có thể hiểu nhu cầu của những người tham quan khác nhau, thông qua "hệ thống nhận biết ngữ cảnh", thông qua thuật toán phía sau phân tích và trích xuất sở thích cá nhân hóa của người tham quan, và tổng hợp lại thành "đồng nhất" nhóm, từ đó cung cấp dịch vụ tùy chỉnh cho nhóm, cung cấp nội dung hướng dẫn chính xác và phù hợp hơn.

Phương pháp này có thể được áp dụng vào việc lập kế hoạch triển lãm và bố trí triển lãm trong bảo tàng, có thể kết hợp với chức năng định vị của thiết bị cầm tay của khách tham quan để thu thập thông tin như lộ trình tham quan của khách, thời gian dừng lại trước mỗi tủ trưng bày, từ đó giúp tối ưu hóa việc phân khu phòng trưng bày bảo tàng, thiết kế luồng di chuyển, điều hướng cho khán giả, phân luồng theo thời gian, công tác định giờ định vị của nhân viên bảo tàng, v.v., cung cấp tư liệu gốc, giúp bảo tàng điều chỉnh theo thời gian thực và cải tiến phương án, cung cấp dịch vụ tùy chỉnh cho khán giả tốt hơn.

Hình2 Sơ đồ xây dựng số hóa dưới góc nhìn song phương giữa bảo tàng và khán giả

 

III. Nước ta rất coi trọng việc xây dựng số hóa bảo tàng

Một trong những nội dung cốt lõi của loạt luận thuật quan trọng về công tác văn vật, chính là để văn vật“sống”lên. Mà để văn vật“sống”lên, đương nhiên không thể tách rời việc số hóa văn vật, xây dựng số hóa bảo tàng.

Kế hoạch hành động ba năm về "Internet+Văn minh Trung Hoa" do Cục Di sản Văn hóa Nhà nước phối hợp với Ủy ban Cải cách và Phát triển Nhà nước cùng các bộ ngành khác ban hành vào năm 2016 đã đề xuất khuyến khích việc trưng bày và sử dụng kỹ thuật số các di sản văn hóa, khuyến khích các bảo tàng di sản văn hóa có điều kiện triển khai công tác bảo tàng thông minh.

2021năm3tháng công bố "Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội quốc gia và mục tiêu tầm nhìn 2035 của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa cho Kế hoạch 5 năm lần thứ mười bốn", đã hai lần đề cập đến "số hóa bảo tàng".

Vào tháng 5 năm 2021, Cục Di sản Văn hóa Quốc gia cùng chín bộ ngành trung ương đã联合 ban hành "Ý kiến chỉ đạo về thúc đẩy cải cách và phát triển bảo tàng"(sau đây gọi tắt là "Ý kiến"), đề ra mục tiêu chiến lược đến năm 2035 nước ta cơ bản xây dựng thành cường quốc bảo tàng thế giới. "Ý kiến" có nhiều nội dung về xây dựng bảo tàng thông minh và các công việc liên quan, chỉ rõ cần"phát triển mạnh mẽ bảo tàng thông minh, lấy nhu cầu nghiệp vụ làm hạt nhân, lấy khoa học kỹ thuật hiện đại làm chỗ dựa, từng bước thực hiện dịch vụ thông minh, bảo vệ thông minh, quản lý thông minh"。

Năm 2021 tháng 11, "Quy hoạch bảo vệ di sản văn hóa và đổi mới khoa học công nghệ thời kỳ "Kế hoạch 5 năm lần thứ 14"" chính thức được ban hành, đây là lần đầu tiên đổi mới khoa học công nghệ được đưa vào tiêu đề, và việc nâng cao năng lực đổi mới khoa học công nghệ trong lĩnh vực di sản văn hóa đã được triển khai theo "toàn chuỗi". Trong văn bản lần lượt đề cập đến việc "đẩy nhanh số hóa các bộ sưu tập của bảo tàng", "thúc đẩy các bảo tàng phát triển các sản phẩm trải nghiệm số trực tuyến, cung cấp các dịch vụ du lịch văn hóa kiểu mới như trải nghiệm đắm chìm, phòng trưng bày ảo, phát trực tiếp độ nét cao".

Hình3 《“Kế hoạch 5 năm lần thứ 14”Bảo tồn di sản văn hóa và quy hoạch đổi mới khoa học công nghệ》Biểu đồ đám mây từ văn bản

2022năm 5tháng, Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Văn phòng Quốc vụ viện đã ban hành "Ý kiến về thúc đẩy thực hiện chiến lược số hóa văn hóa quốc gia", trong đó xác định rõ rằng đến cuối thời kỳ "Kế hoạch 5 năm lần thứ 14", cơ bản hoàn thành xây dựng cơ sở hạ tầng và nền tảng dịch vụ số hóa văn hóa, hình thành hệ thống cung cấp dịch vụ văn hóa tích hợp tương tác trực tuyến và ngoại tuyến, bao phủ toàn diện. Đến năm 2035, xây dựng hệ thống dữ liệu lớn văn hóa quốc gia với phân bố vật lý, liên kết logic, kết nối nhanh chóng, tìm kiếm hiệu quả, chia sẻ toàn diện, tích hợp trọng điểm, thể hiện toàn cảnh văn hóa Trung Hoa, thành tựu số hóa văn hóa Trung Hoa được toàn dân chia sẻ. Giá trị và vai trò của việc xây dựng số hóa bảo tàng trong chiến lược số hóa văn hóa quốc gia không thể xem nhẹ.

Bài viết từ   International Online